CANOE OUTRIGGER I PROA

Canoe outrigger to typ łodzi z rejonu Pacyfiku, o dwóch (czasem trzech) kadłubach. Przypomina ona nieco kanadyjkę, z tym że jest bardziej smukła i nie może pływać bez bocznego pływaka tzw. „ama” lub „outrigger”. Główny kadłub nazywa się „waka” lub „vaka” i jest połączony z pływakiem (outrigger, ama) za pomocą wygietych sprężystych dźwigarów – wysięgników („aka” lub „iako”). Kadłub główny (waka) ma kokpit i ławki dla wioślarzy, pływak (ama) jest znacznie mniejszy i stanowi zamkniętą całość.
Obecnie canoe outrigger występuje w bardzo różnych odmianach, zarówno jeśli chodzi o napęd (wiosła, żagle, silnik przyczepny), wielkość (od jednoosobowych lekkich, małych łódek wiosłowych do wieloosobowych długich i smukłych pełnomorskich łodzi do regat żeglarskich i wioślarskich), przeznaczenie (wędkarstwo, rybołówstwo, rekreacja, turystyka, regaty żeglarskie, regaty wioślarskie, surfowanie po falach), czy zastosowane materiały do budowy.
Żaglowe canoe outriogger wymaga zastosowania miecza lub mieczy (lub wiosła w tej roli), do sterowania służy zazwyczaj wiosło sterowe trzymane przez sternika, lub zamocowane z boku kadłuba, czasami jest to „normalny” ster na rufie.
Niektóre canoe outrigger (szczególnie wykorzystywane w żegludze po otwartym oceanie) posiadają dodatkowy, trzeci pływak. Nie służy on do bezpośredniego pływania na nim, jest nieco mniejszy od „ama” i zamocowany po przeciwnej stronie, powyżej linii wodnej. W czasie normalnej żeglugi jest zazwyczaj nad wodą, ntomiast asekuruje łodź przy silniejszym wietrze i „podpiera” w razie silnego przechyłu na jego (zawietrzną) stronę.

 

head-proa

Łódź zbliżonego typu z rejonu Indonezji nazywa się „bangka” i ma pływaki-stabilzatory symetrycznie z obu stron, podobny do niej jest „paraw” z Filipin.
Obecnie nowoczesne canoe outrigger są najbardziej popularne na Hawajach, choć ich różne odmiany są budowane na całym świecie.

Proa (lub „prao”) to typ łodzi żaglowej z rejonu Pacyfiku, o dwóch kadłubach, z których jeden jest znacznie większy, a drugi służy jako stabilizator. Charakterystyczne cechy typowego proa to wąski, dość głęboki kadłub, który sam wytarza dostateczny opór boczny potrzebny w żegludze na wiatr, bez określonego dziobu i rufy – łódź może płynąć jednakowo w jedną lub drugą stronę w zależności od halsu. Typowe proa jest wyposażone w żagiel typu „kleszcze kraba” – bardzo efektywny aerodynamicznie. Dolna część żagla jest przestawiana z jenego końca łodzi na drugi – w zalezności od halsu, natomiast pływak jest zawsze po nawietrznej. Między pływakiem a kadłubem jest platforma do balastowania.
Również proa ma obecnie wiele odmian, np. „pacyficzne” czyli klasyczne z pływakiem po nawietrznej i „atlantyckie” żeglujace z pływakiem po zawietrznej (mniejsza możliwość wywrotki). Wyróżnia się również „shunting proa” – czyli zmieniające kierunek płynięcia w zależności od halsu i nie zmieniające strony zawietrznej-nawietrznej, oraz „tacking proa” czyli halsujące w zwykły dla nas (europejczyków) sposób.

Powyższe typy łodzi mimo że pozornie prymitywne, w rzeczywistości pozwoliły na skolonizowanie wysp Pacyfiku. Można powiedzieć, że łodzie te, oczywiście rozsądnie zaprojektowane i zbudowane, wykazują się wysokim stopniem dzielności morskiej w stosunku do: masy, kosztów budowy, wielkości, zaawansowania technologicznego. Żeglują one szybko, są sprawne aerodynamicznie i hydrodynamicznie.
Obecnie występują nawet ich odpowiedniki motorowe – wynik poszukiwań dużej stabilności, dzielności i mniejszego zużycia paliwa.